Najstarszymi osadami na tym terenie są osady dolnego karbonu. Występują one tutaj jako piaskowce i zlepieńce sprzed 320 mln lat, które zawierają odciski roślin. Jest to dowód iż istniało tu kiedyś morze obejmujące cały Górny Śląsk. Nad piaskowacami znajdują się skały osadowe o czerwonej barwie, które liczą sobie ok. 270 mln lat. Około 220-180 mln lat temu utworzyły się osady rzeczne. To na tych osadach w okolicach Strzelec Opolskich znajdują się iły margliste barwy zielonej, niebieskiej lub popielato-szarej.

U końca triasu Wyżyna Śląska została wyniesiona ponad poziom morza, chociaż są przypuszczenia o wielkim topinieniu lądolodu w okresie środkowej kredy. Oprócz wapieni triasowych zachowały się piaszczyste osady cenomanu o żółtym zabarwieniu. Są tu także tłuste gliny żółte lub niebiesko-szare z okresu górnego miocenu.

Dzisiejszy krajobraz Chełma powstał pod wpływem lądolodu skandynawskiego, który "gościł" tutaj dwukrotnie - w czasie zlodowacenia krakowskiego i środkowopolskiego.

Po kolejnym zlodowaceniu - bałtyckim - powstały utwory eoliczne, które wywołały wiatry, a są to lessy i wydmy. Większa część lessu o wymiarach 16 x 3 km znajduje się po wschodniej stronie stoku Góry Chełmskiej. Zaś najwięcej lessu zaległo tereny w okolicy Leśnicy, Lichyni i Zalesie i osiąga 8 m, a na pozostałym obszarze 4-5 m.